Một hệ thống báo cháy tự động cơ bản sẽ có cấu tạo 3 phần chính: trung tâm báo cháy, thiết bị đầu vào, thiết bị đầu ra. Trong đó, trung tâm báo cháy được thiết kế dạng tủ, bao gồm các thiết bị chính: một bảng điều khiển chính, các module, một biến thế, pin.
Thiết bị đầu vào gồm đầu báo khói, đầu báo nhiệt, báo gas, báo lửa… và công tắc khẩn. Thiết bị đầu ra gồm bảng hiển thị phụ, chuông báo động, đèn báo động, đèn thoát hiểm, bộ quay số điện thoại tự động.
Tất cả những thiết bị này sẽ được hoạt động theo một cơ chế đơn giản nhưng hiệu quả, đảm bảo tính chính xác cao.
Hoạt động tinh vi là thế nhưng hệ thống báo cháy dường như dễ dàng "bị đánh lừa", như trường hợp báo cháy giả ở Xa La mới đây, hay rất nhiều vụ việc tương tự xảy ra trong quá khứ.
Tất nhiên, mọi chuyện đều có nguyên nhân và nó đến từ chính các thiết bị đầu vào của hệ thống báo cháy.
Như đã nói ở trên, hệ thống đầu vào bao gồm đầu báo nhiệt. Tuy nhiên, tốc độ truyền nhiệt trong không khí rất chậm nên cho đến khi đầu báo nhiệt nhận được tín hiệu thì có khả năng đám cháy đã vượt quá tầm kiểm soát.
Do đó, nhằm tăng khả năng nhận biết đám cháy sớm, người ta gắn thêm đầu báo khói, làm việc rất nhạy bén. Khói truyền trong không khí với vận tốc có thể lên tới 122m/phút nên có thể sớm truyền tín hiệu về cho trung tâm báo cháy.
Nhưng cũng vì thế mà có nhiều trường hợp hệ thống báo cháy đã kêu rất... thảm thiết chỉ vì có người hút thuốc. Hoặc nếu như có ai đó vô tình gây ra một đám cháy nhỏ có khói và nhiệt (như đốt vàng mã), hệ thống báo cháy sẽ lập tức bị kích hoạt.