Nguyễn Khuyến và Tú Xương là hai nhà thơ nổi bật trong văn học Việt Nam thế kỷ 19, nhưng ngôn ngữ thơ của họ phản ánh những phong cách và tâm tư khác nhau, do một số lý do sau:
1. **Nền tảng văn hóa và giáo dục**:
- Nguyễn Khuyến xuất thân từ một gia đình có truyền thống Nho học, ông có nền tảng giáo dục vững chắc và thường viết về những giá trị truyền thống, tình yêu quê hương, gia đình và cuộc sống giản dị. Thơ của ông mang tính nhẹ nhàng, thâm thúy, phản ánh tâm hồn nhạy cảm và sâu lắng.
- Tú Xương cũng là một người học Nho nhưng ông sống trong bối cảnh xã hội nhiều biến động hơn, với nhiều nỗi niềm trăn trở về thời cuộc. Ông thường thể hiện sự châm biếm, đả kích xã hội qua thơ ca.
2. **Tâm tư và hoàn cảnh sống**:
- Nguyễn Khuyến thường được xem là người yêu thiên nhiên, thích sự bình yên và hòa hợp với cuộc sống xung quanh. Ông thường viết về những điều giản dị trong cuộc sống hàng ngày, thể hiện tâm hồn thanh cao.
- Trong khi đó, Tú Xương lại là người rất nhạy cảm với thực trạng xã hội đương thời. Ông chứng kiến nhiều bất công và khổ đau trong xã hội nên thơ của ông mang tính phê phán mạnh mẽ hơn, thể hiện sự bức xúc trước các vấn đề xã hội.
3. **Phong cách nghệ thuật**:
- Thơ Nguyễn Khuyến thường sử dụng hình ảnh nhẹ nhàng, êm dịu với âm điệu du dương, tạo cảm giác bình yên cho người đọc.
- Ngược lại, thơ Tú Xương thường có tính châm biếm sắc sảo, sử dụng ngôn từ mạnh mẽ để thể hiện sự bức xúc và phê phán.
4. **Chủ đề sáng tác**:
- Nguyễn Khuyến thường tập trung vào tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước và những giá trị nhân văn.
- Tú Xương lại chú trọng đến những vấn đề xã hội như nghèo đói, bất công và sự giả dối trong cuộc sống.