Bà chúa thơ Nôm-Hồ Xuân Hương là một nhà thơ nổi tiếng của nước ta vào cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX cùng thời với đại thi hào Nguyễn Du. Thơ của bà giản dị, mộc mạc. Là một phụ nữ tâm huyết với cuộc sống, bà đã gửi vào những bài thơ của mình suy tư trăn trở trước sự phức tạp của xã hội và đặc biệt là trước số phận bất hạnh của người phụ nữ thời phong kiến. Bài thơ “Bánh trôi nước” phản ánh cuộc sống đau khổ, phụ thuộc của những phụ nữ ở xã hội cũ. Bài thơ đã để lại cho em nhiều cảm xúc và giúp em hiểu được cuộc sống khó khăn của người phụ nữ ở thời kì phong kiến.
Mở đầu bài thơ, tác giả miêu tả về bánh trôi nước cũng như miêu tả về vẻ đẹp của người phụ nữ:
“Thân em vừa trắng lại vừa tròn”
“Thân em” là cụm từ mở đầu quen thuộc của nhiều câu ca dao nói về thân phận người phụ nữ, như:
“Thân em như dải lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai”
Hay
“Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các hạt ra ruộng cày”
Hồ Xuân Hương đã mượn hình ảnh bánh trôi nước “vừa trắng lại vừa tròn” để nói về hình ảnh thời trẻ trung, son sắt của người phụ nữ. Họ đẹp từ hình thức “tròn” đến nhân phẩm “trắng”. Chỉ qua câu thơ đầu tác giả đã cho ta thấy hình ảnh của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.
“Bảy nổi ba chìm với nước non”
Đây là quy trình nấu bánh trôi nước. Khi nấu, bánh trôi nước sẽ chìm nổi chứ không ở yên một chỗ. Tác giả thật tài tình trong cách ví von. Ở câu này, tác giả đã nói đến thân phận “bảy nổi ba chìm” của phụ nữ. Một câu tục ngữ được sử dụng hay, tài tình để nói đến thân phận long đong, lận đận của người phụ nữ. Ở xã hội cũ, họ thậm chí không được phép quyết định số phận của mình, họ chỉ biết sống vì người khác. Cuộc sống của họ lênh đênh như bánh trôi nước vậy.
“Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son”
Giống như chiếc bánh trôi kia không được làm chủ số phận của mình, rắn nát hay đẹp đẽ đều do bàn tay của người nặn, người phụ nữ cũng không tự quyết định được số phận của mình. Cặp từ đối lập “rắn – nát” được đặt lên đầu câu nhằm nhấn mạnh những sự phụ thuộc trong cuộc đời người phụ nữ. Những thiết chế phong kiến khắt khe với quan niệm trọng nam khinh nữ đã trói buộc cuộc đời người phụ nữ, tước đi cuộc sống tự do, hạnh phúc của họ. Những người phụ nữ ấy không được phép sống vì mình mà phải sống và phụ thuộc vào người khác, họ xem đó như một định mệnh, nhẫn nhịn, cam chịu mà chấp nhận lấy. Thế nhưng, điều đáng quý, đáng trân trọng nhất ở người phụ nữ đó là phẩm chất bên trong của họ. “Tấm lòng son” chính là hình ảnh hoán dụ cho tấm lòng thủy chung, son sắt, trong sáng của người phụ nữ. Dù bị đối xử bất công nhưng người phụ nữ vẫn giữ được giữ được nét đẹp tâm hồn của mình, cũng giống như những chiếc bánh trôi kia, dù rắn hay nát, chìm hay nổi thì vẫn không thể thay đổi hương vị thơm ngon của chiếc bánh. Hai từ “mặc dầu – mà em” trong hai câu thơ cho thấy sự cố gắng vươn lên số phận để bảo toàn nhân cách của người phụ nữ. Qua đó, em thấy phẩm cách của họ thật đáng trân trọng, ngợi ca!
Với nghệ thuật miêu tả tài tình, cách so sánh “người phụ nữ” với “bánh trôi nước” cùng hình ảnh ẩn dụ độc đáo và cách sử dụng thành ngữ điêu luyện, “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương đã ca ngợi vẻ đẹp ngoại hình và nhân phẩm của người phụ nữ thông qua hình ảnh mộc mạc của bánh trôi nước. Đồng thời cũng tố cáo quan điểm cổ hũ của xã hội xưa. Ngày nay, người phụ nữ đã được sống một cuộc sống tự do, hạnh phúc xứng với phẩm chất của họ. Đọc xong bài thơ, em thấy cảm thông với người phụ nữ thời xưa và tự hào với những đức tính quý báu của người phụ nữ Việt Nam.
Bài này là do mình tự làm, có thể có sai sót, mong bạn thông cảm!