Em có nhận xét gì về nhân vật người lái đò? Viết bài văn nghị luận về nhân vật ông lái đò trong Người lái đò ở Sông Đà

Question

Em có nhận xét gì về nhân vật người lái đò trong tác phẩm Người lái đò sông Đà? Viết bài văn nghị luận về nhân vật ông lái đò.

Answer 1

Nguyễn Tuân – một nhà văn “duy mỹ” theo “chủ nghĩa xê dịch”, suốt đời tôn thờ và phụng sự cái đẹp, đã thổi hồn vào những trang viết mang đến cho người đọc bao hình tượng với chiều sâu tư tưởng. Nguyễn Tuân đã làm nên một "huyền sử" – huyền sử của một người ưu lối chơi "độc tấu" qua thiên tùy bút "Người lái đò sông Đà" – áng văn đẹp viết bằng sự thăng hoa của tâm hồn mà "đề thơ vào sông nước", thể hiện cách khám phá sự vật ở phương diện mĩ thuật. Đặc biệt, tác phẩm là sự kết tinh từ thực tiễn xây dựng cuộc sống mới, lấy cảm hứng từ chuyến đi thực tế Tây Bắc 1958 trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Ở đây, Nguyễn Tuân xưng tụng ông lái đò tài hoa trí dũng trên dòng sông bạo tan, còn Nguyễn Tuân cũng như một ông lái bậc thầy con thuyền chữ trên một dải sông văn không kém thác ghềnh. Từ đó, ông lái đò, một người lao động bình thường giờ đã trở thành một nghệ sĩ chèo thuyền vượt thác qua đoạn trích “"Người lái đò sông Đà”

Đặt trong tập tùy bút Sông Đà, phần trích Người lái đò sông Đà nằm trong cảm hứng chung về tìm hiểu và phát hiện vẻ đẹp của thiên nhiên, con người Tây Bắc dưới cái nhìn lịch sử, văn hóa và thẩm mĩ. Con sông Đà trong tác phẩm mang vẻ đẹp hùng vĩ và thơ mộng được nhìn bởi hai đôi mắt: đôi mắt của nhà văn và đôi mắt của người lái đò. Dưới đôi mắt của nhà văn, sông Đà là một công trình tuyệt vời của tạo hóa, là môi trường lao động và là “chiến trường” để con người lao động bình thường trở thành chiến sĩ, trở thành anh hùng, là sự gợi nhớ về lịch sử, là cảm hứng nghệ thuật. Còn dưới đôi mắt của ông lái đò, sông Đà là người bạn tri kỉ, dù đã xa nhau mười năm nhưng ông vẫn nhớ từng khúc sông, từng ngọn thác.

Ông lái đò, người nghệ sĩ làm nghề chèo đò tay lái ra hoa, đồng thời là người lao động tài ba, dũng cảm được miêu tả trong sự tương xứng với tầm vóc vẻ đẹp và tính cách của “nhân vật” sông Đà. Qua lời tác giả giới thiệu: Ông lái đò Lai Châu bạn tôi làm nghề chở đò dọc suốt sông Đà đã 10 năm liền và thôi làm đò cũng đôi chục năm nay. Làm nghề chèo đò có mười năm mà dấu ấn nghề nghiệp ghi rõ trên thân thể ông già này: tay ông lêu nghêu như cái sào, chân ông lúc nào cũng khuỳnh khuỳnh gò lại như kẹp lấy cái cuống lái tưởng tượng, giọng ông ào ào như tiếng nước trước mặt ghềnh sông, nhỡn giới ông vòi vọi như lúc nào cũng mong một cái bến xa nào đó trong sương mù. Người ta nói rằng làm nghề lái đò trên sông hiểm ác, lắm thác nhiều ghềnh này tổn thọ lắm. Nhưng ông lái đò của Nguyễn Tuân đã cải chính một cách hùng hồn cái điều ấy bằng hình ảnh một con người đã bước vào thất thập cổ lai gần bảy mươi tuổi, cái đầu đã bạc nhưng còn "quắc thước" đặt trên một thân hình cao to, gọn quánh như chất sừng, chất mun, ông giơ đôi tay "còn trẻ tráng quá!", làm cho người ta lầm tưởng là "mình đang đứng trước một chàng trai". Chưa đủ, Nguyễn Tuân còn cho biết: người lái đò còn là một linh hồn muôn thuở của sông nước này; ông làm nghề đò đã 10 năm liền, trên sông Đà, ông xuôi, ông ngược hơn 100 lần rồi, chính tay ông giữ lái độ 60 lần. Qủa thât, đặc điểm ngoại hình đặc sắc ấy tự nó đã nói lên một cách đầy đủ với độc giả, con người này như được sinh ra từ sóng, thác hung dữ của sông Đà

Trên nền dòng sông Đà hung bạo, dữ dội mà thơ mộng, trữ tình, Nguyễn Tuân đã làm sống dậy trước mắt người đọc hình ảnh người lái đò nơi Đà giang trí dũng song toàn chinh phục thiên nhiên. Sự từng trải và thành thạo của người lái đò còn thể hiện ở trình độ “lấy mắt và nhớ tỉ mỉ như đóng đanh vào lòng đất tất cả những luồng nước của tất cả những con thác hiểm trở” khiến Nguyễn Tuân phải bày tỏ sự khâm phục của mình đối với con người này: Sông Đà, đối với ông lái đò ấy, như một trường thiên anh hùng ca mà ông đã thuộc đến cả những dấu !, chấm câu và cả những đoạn xuống dòng. Một cách so sánh giàu tính chất nghệ thuật mới lạ, “rất văn chương” thú vị  

Để làm nổi bật tài nghệ ông lái đò, Nguyễn Tuân đã xây dựng một hình tượng người lái đò nghệ sĩ mà nhà văn trân trọng gọi là tay lái ra hoa với nghệ thuật nắm chắc các quy luật tất yếu của sông Đà và vì làm chủ được nó. Tác giả đã sáng tạo ra một cuộc vượt thác của ông ta như viên tướng ngày xưa lao vào trận đồ bát quái bố trí sẵn với rất nhiều cạm bẫy đặt ra hết vòng này đến vòng khác, mỗi vòng đều có “những viên tướng đá” nham hiểm, quái ác chờ sẵn và quyết tiêu diệt bằng được đối phương của mình. Đoạn văn dựng cảnh đầy giá trị tạo hình, giống như một cuốn phim quay cận cảnh cuộc chiến dữ dội và ác liệt trên một chiến trường mà chiến sĩ “ông lái đò” ở đây vô cùng dũng cảm và mưu trí, hữu xung đầy kịch tính. Tác giả đã vận dụng nhiều kiến thức kĩ thuật quân sự và võ thuật để miêu tả cuộc giao tranh giữa người và thác dữ qua cách chơi 300 động từ độc đáo để đủ sức ganh tài cùng con nước cuồng nộ Đà giang và trí lực ông lái đò phi thường.

Comments

Thác Sông Đà mở ra "năm của trận", có bốn "cửa tử", một "cửa sinh" nằm "lập lờ ở phía tả ngạn". Không một chút nao núng, ông đò hai tay giữ mái chèo để khỏi bị hất lên khi sóng trận địa phóng thẳng vào mình. Sóng nước thì như thể quân liều mạng, có lúc chúng "đội cả thuyền lên". Và bằng phương pháp so sánh với những hình ảnh rất táo bạo, khơi gợi lạ lùng, tác giả đã tả sông Đà thiên biến vạn hóa, mỗi chỗ như có một bẫy nguy hiểm riêng, đòi hỏi người lái đò phải có một cách ứng phó riêng. Có chỗ thì nước sông “reo lên như đun sôi mậi trăm độ muốn hất tung đà một cái thuyền đang phải đón? vào một cái nắp ấm nước đang sôi khổng lồ”. “Có luồng nước đi lầm vào thì chết ngay”. Lại có những “cái hút nó hút xuống, thuyền trồng ngay cây chuối ngược rồi vụt biến đi”. Thế nhưng, “ông lái đò cố nén vết thương, hai chân vẫn kẹp chặt lấy cái cuông lái…” Mặc dù mặt “méo bệch đi” vì những đòn hiểm, “nhưng trên cái thuyền sáu bơi chèo, vẫn nghe rõ tiếng chỉ huy ngắn gọn tỉnh táo của người cầm lái”. Không một chút nghỉ tay, ông lái đò tiếp tục phá luôn vòng vây thứ hai của thác Sông Đà khi đã "thuộc qui luật phục kích" của lũ đá nơi ải nước hiểm trở này. Ông hiểu rằng cưỡi lên thác Sông Đà là phải "cưỡi đến cùng như là cưỡi hổ". Nắm chặt cái bờm sóng đúng luồng, ông đò ghì cương lái bám chắc lấy luồng nước đúng mà "phóng nhanh vào cửa sinh" rồi "lái miết một đường chéo" về phía cửa đá mà "rảo bơi chèo lên", "đè sấn lên mà chặt đôi ra" để mở đường tiến. Đến vòng thứ 3, bên phải bên trái đều là luồng chết cả, nhưng người lái đã từ thế thủ chuyển sang thế tấn công: thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được lượn được. Trong cuộc chiến không cân sức ấy, người lái đò chỉ có một cán chèo, một con thuyền không có đường lùi còn dòng sông dường như mang sức mạnh siêu nhiên của loài thuỷ quái. Chung quy lại, vào trận mạc, ông thật khôn khéo, bình tĩnh như vị chỉ huy cầm quân tài ba. Mọi giác quan đều hoạt động trong sự phối hợp nhịp nhàng, chính xác. Vì thế qua đoạn miêu tả ông lái đò vượt qua con thác dữ có thể thấy: chủ nghĩa anh hùng đâu chỉ có nơi chiến trường mà nó có ngay trong cuộc sống của nhân dân ta: hàng ngày phải vật lộn với thiên nhiên vì miếng cơm manh áo; và trí dũng tài ba không phải tìm ở đâu, mà ở ngay cả người dân lao động bình thường kia.
Nổi bật nhất, độc đáo nhất ở người lái đò sông Đà là phong thái của một nghệ sĩ tài hoa bình thản đón nhận những rung động của đời sống thường nhật, coi việc hàng ngày đối diện với sự hung bạo, với cái chết cận kề là chuyện thường tình không có gì đáng nói. Thật đẹp biết bao hình ảnh người lái đò sau những phút giây chiến đấu sống còn với sóng thác sông Đà đầy hung bạo, lại ung dung " đốt lửa trong hang đá, nướng ống cơm lam và toàn bàn về cá dầm xanh, anh vũ... Chẳng ai bàn tán thêm một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua nơi cửa ải, trước đủ tướng dữ, quân tợn vừa rồi". Nhưng thật ra, cuộc đời của ông lái dò vô danh nơi ngọn thác hoang vu khuất nẻo kia là cả một thiên anh hùng ca, là cả một pho nghệ thuật tuyệt vời. Vì thế, vết bầm trên vai ông do cán chèo đè lên mà có được Nguyễn Tuân ca ngợi là thứ huân chương siêu hạng. Bởi thế, người đã miêu tả cái phong thái tâm hồn của ông lái đò theo phong cách của người nghệ sĩ, việc vượt qua những con thác dữ là chuyện thường nhật, không có gì đáng nói, và cũng có khi như “cái thú bình sinh” của phong thái Huấn Cao trong “Chữ người tử tù”.
Đằng sau nghệ thuật viết tùy bút bậc thầy là vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ và thơ mộng của Đà giang cùng hình tượng người lái đò sông Đà. Khi thiên nhiên đã được nâng lên đến mức thần thánh qua ngôn ngữ sống động, tổng hợp trên nhiều vốn tri thức, vốn văn hóa về nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống, từ hội họa, điển ảnh đến quân sự như thách thức con người thì ông lái đò chính là người chinh phục thiên nhiên thần thánh ấy. Khác hẳn với những nhân vật trước cách mạng của Nguyễn Tuân, ông lái đò vẫn xuất hiện với tư cách là con người tài hoa, tài tử nhưng không còn là con người của quá khứ, đối lập với thực tại nữa mà ông lái là con người của hiện tại, đấu tranh với thiên nhiên, núi rừng để sinh tồn
Trong xây dựng nhân vật ông lái đò qua tác phẩm Người lái đò sông Đà, Nguyễn Tuân chú ý khắc họa nét tài hoa của nghệ sĩ "nhân vật phải là người nghệ sĩ trong nghề nghiệp". Từ đó ca ngợi sự gan góc, thông minh, dũng cảm, kiên cường, tài hoa nhân hậu của con người Việt Nam trong công cuộc lao động xây dựng cuộc sống mới ở vùng cao. Người lái đò sông Đà thật sự là một bài ca lãng mạn, trong sáng, hào sảng về lao động và về vẻ đẹp của con người trong lao động. Song luận gì về Nguyễn Tuân cũng chớ quên văn ông không chỉ là tòa lâu đài chữ nghĩa hay là bể thẳm tâm hồn  không những đẹp về mặt ngôn từ, mà còn có giá trị nghệ thuật rất đặc sắc mà hậu thế phải công nhận.