Nguyên nhân : tinh thần yêu nước, đoàn kết, ý chí quật cường của các tầng lớp nhân dân ta, không chịu sống mãi kiếp nô lệ của người dân mất nước; một lòng đi theo Đảng và được Đảng lãnh đạo qua các cuộc tổng diễn tập, đã quyết vùng lên giành độc lập cho dân tộc.
Diễn biến :
14 - 18/08, cuộc tổng khởi nghĩa nổ ra giành được thắng lợi ở nông thôn đồng bằng Bắc bộ, đại bộ phận miền Trung, một phần miền Nam và ở một số thị xã .
19/08, khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Hà Nội. Ngày 23/08, khởi nghĩa thắng lợi ở Huế và ở Bắc Cạn,...
25/08, khởi nghĩa thắng lợi ở Sài Gòn – Gia Định, Kon Tum, Sóc Trăng, ... Ở Côn Đảo, Đảng bộ nhà tù Côn Đảo đã lãnh đạo các chiến sĩ cách mạng bị giam cầm nổi dậy giành chính quyền.
– Chỉ trong vòng 15 ngày cuối tháng 08/1945, cuộc tổng khởi nghĩa đã giành thắng lọi hoàn toàn, chính quyền trong cả nước về tay nhân dân.
– Ngày 02/09/1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minhđọc bản Tuyên ngôn Độc lập, Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời.
Chiến thắng của cuộc cách mạng tháng 8 năm 1945 đã:
– Mở ra kỉ nguyên mới: độc lập, tự do, nhân dân lao động lên nắm chính quyền, làm chủ đất nước…
– Đảng Cộng sản Đông Dương trở thành Đảng cầm quyền, chuẩn bị điều kiện cho những thắng lợi tiếp theo.
– Góp phần tiêu diệt chủ nghĩa phát xít. Cổ vũ các dân tộc thuộc địa đấu tranh tự giải phóng dân tộc.
– Sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng (đứng đầu là Hồ Chí Minh). Đây chính là nguyên nhân quyết định.
– Sự đoàn kết của Đảng và nhân dân qua các hình thức mặt trận dân tộc thống nhất và quá trình chuẩn bị lâu dài, chu đáo suốt 15 năm.
– Truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết toàn dân.
– Chiến thắng của lực lượng Đồng minh trong cuộc chiến chống phát xít (là nguyên nhân khách quan).
Trong cách mạng tháng 8 , có rất nhiều cơ quan được thành lập :
15/8/1945, tại Hà Nội, Uỷ ban quân sự cách mạng đã được thành lập
20/8/1945, Uỷ ban nhân dân cách mạng Bắc Bộ, Uỷ ban nhân dân cách mạng Hà Nội được thành lập
23/8/1945 thành lập Uỷ ban nhân dân cách mạng Thừa Thiên – Huế.
25/8/1945, Uỷ ban hành chính lâm thời Nam Bộ cũng đã được thành lập